Wanneer kun je stamslaboon of sperzieboon buiten zetten? Vandaag, morgen of later deze week
Stamslaboon of sperzieboon mag pas twee tot drie weken na de laatste grondvorst naar buiten, want de plant is vorstgevoelig (RHS-winterhardheid H2). Buienbeeld berekent dat vorstmoment per plaats uit 20 jaar KNMI-metingen. Doorslaggevend is de bodem: onder 10 graden kiemt hij niet betrouwbaar, 12 graden is de minimale drempel.
Waar in Nederland kan het vandaag?
geschikt twijfel ongeschikt
Zo bepaal je het goede moment
Zaai of plant stamslaboon pas twee tot drie weken na de veilige grondvorstdatum van jouw plaats (bronnen: de Nederlandse PAGV, nu WUR, en de RHS). Buienbeeld berekent dat moment per plaats uit 20 jaar KNMI-metingen: aan de kust is Vlissingen al rond 14 april veilig, in het binnenland is Enschede dat pas rond 22 juni. De ijsheiligen (11 tot 15 mei) kloppen alleen ongeveer voor het midden van het land, zoals De Bilt. De PAGV, een sterke Nederlandse bron, geeft 20 mei tot 20 juni als opbrengstoptimum voor Nederland, wat mooi aansluit op die twee tot drie weken marge.
De bodemtemperatuur is de echte drempel, niet de kalender. Voor stamslaboon ligt het minimum op 12 graden (gemeten bereik 10 tot 18,3 graden; bronnen: PAGV/WUR, UC Agriculture, Michigan State en UC IPM). Het verschil tussen net kiemen en goed kiemen is groot: volgens de PAGV duurt de kieming bij 12 graden bijna vier weken, bij 15 graden ruim twee weken en bij 18 tot 20 graden ongeveer een week. Onder 10 graden kiemt de boon niet betrouwbaar, dus vroeg zaaien op koude grond levert vaak niets op.
Eerlijk over een gat in de kennis: een betrouwbare minimale nachttemperatuur voor stamslaboon konden wij niet met voldoende bronnen onderbouwen, dus dat getal geven wij bewust niet. Wel geldt uit onderzoek van Purdue University dat warmteminnende planten al koudeschade oplopen tussen 0 en ongeveer 13 graden zonder dat het vriest. Vertrouw daarom op twee harde ankers: de KNMI-vorstdatum voor jouw plaats en een bodem van minstens 12 graden gemeten met een grondthermometer.
Praktisch: zaai vier tot zes weken voor het uitplanten binnen voor (bronnen: PAGV/WUR en RHS), ruim eerder dan veel tuinboeken suggereren, zodat de plant echt klaarstaat. Wil je de oogst spreiden, dan helpt het opbrengstvenster van de PAGV (20 mei tot 20 juni) om per zaaironde te plannen. Combineer voor jouw plaats altijd de KNMI-vorstdatum met de bodemmeting: haalt de grond nog geen 12 graden, wacht dan, want bij 12 graden duurt de kieming al bijna vier weken en dat is te traag voor een gezonde start.
De regels die wij toetsen
- De laatste grondvorst voor jouw plaats moet voorbij zijn, berekend uit 20 jaar KNMI-metingen.
- Stamslaboon of sperzieboon verdraagt geen vorst
- Stamslaboon of sperzieboon gaat achteruit bij koude nachten, ook zonder vorst
- Stamslaboon of sperzieboon kiemt vanaf 12°C
Bronnen achter deze drempels
- Buienbeeld, berekend uit KNMI-daggegevens, Laatste grondvorst per plaats, 20 jaar stationsmetingen
- RHS, AGM Plants December 2024, Fruit and Vegetables (winterhardheidscodes H1c/H2/H3) (bron)
- Purdue University, Vegetable Crops Hotline, Chilling injury on young warm-season vegetable plants (bron)
- Brindisi en Simon, Frontiers in Plant Science 14:1237577 (2023), Review koudegevoeligheid basilicum (bron)
- PAGV Lelystad, nu onderdeel van Wageningen University and Research, Teelt van stamslabonen, teelthandleiding nr. 27 (1988) (bron)
- UC Agriculture and Natural Resources, California Master Gardener Handbook, tabel 5.2 bodemtemperatuur en opkomstduur (bron)
- Michigan State University Extension, How to grow beans, part 2 (bron)
- UC IPM, University of California, Cultural tips for growing beans (bron)
Veelgestelde vragen over stamslaboon of sperzieboon buiten zetten en het weer
Wanneer kan ik stamslaboon buiten zaaien?
Twee tot drie weken na de laatste grondvorst van jouw plaats (bronnen: PAGV/WUR en RHS). De Nederlandse PAGV geeft 20 mei tot 20 juni als opbrengstoptimum. Buienbeeld berekent de vorstdatum uit 20 jaar KNMI-metingen, van rond 14 april aan de kust tot rond 22 juni in het binnenland.
Bij welke bodemtemperatuur kiemt sperzieboon?
Minimaal 12 graden, met een gemeten bereik van 10 tot 18,3 graden (bronnen: PAGV/WUR, UC Agriculture, Michigan State, UC IPM). Volgens de PAGV duurt de kieming bij 12 graden bijna vier weken, bij 15 graden ruim twee en bij 18 tot 20 graden ongeveer een week.
Kiemt sperzieboon onder 10 graden?
Nee, onder 10 graden kiemt de sperzieboon niet betrouwbaar, blijkt uit de opkomstgegevens van onder meer de Nederlandse PAGV/WUR. Vroeg zaaien op koude grond levert daarom vaak niets op, hoe ver de vorst ook voorbij is.
Hoe vroeg moet ik stamslaboon binnen voorzaaien?
Vier tot zes weken voor het uitplanten, volgens de Nederlandse PAGV/WUR en de RHS. Dat is ruim eerder dan veel tuinboeken zeggen, maar zo staat de plant echt klaar zodra de bodem 12 graden of meer haalt.
Kloppen de ijsheiligen voor de sperzieboon?
Alleen ongeveer, en alleen voor het midden van het land. De ijsheiligen (11 tot 15 mei) passen bij De Bilt, maar aan de kust is de grond al eerder veilig en in het binnenland pas begin juni, blijkt uit 20 jaar KNMI-metingen van Buienbeeld.
Stamslaboon of sperzieboon per plaats
De verdicts op deze pagina's worden berekend uit de Open-Meteo-verwachting per plaats en elke 10 minuten ververst. Seintje krijgen zodra het kan? Zet een weeralert.